مرکز آموزشی مشکلات ویژه یادگیری بصیر

ماشين نويسي(تايپ)

در مورد كودكان مبتلا به نارسا نويسي كه در نوشتن با دست مشكلات شديد داشته باشند، بطوري كه از راه آموزش باليني نمي توانند بخوبي پيشرفت كنند، يا آنهايي كه كند نويس اند، معمولاً ماشين تحرير(تايپ) وسيله ي مؤثر و مفيدي براي ارتباط نوشتاري است. البته بسياري از كودكان مبتلا به نارسا نويسي، هماهنگي لازم بين چشم و دست يا چابكي حركات ظريف را براي يادگيري ماشين نويسي يا تايپ را ندارند. از طرفي كودكان ديگري هستند كه با ماشين نويسي و تايپ كردن، تصوير ديداري كلمه ها و توالي حافظه ي ديداري، هردو، در آنان تقويت مي شود. در مورد برخي از كودكان نيز تنها وسيله ي برقراري ارتباط از طريق خواندن، ماشين نويسي است.

توجه معلمان را به اين نكته بايد جلب كرد كه در آموزش چگونگي استفاده از ماشين تايپ، هدفها را به روشني در نظر داشته باشند. اگر ماشين نويسي يا تايپ الكترونيكي وسيله اي خواهد بود كه در دراز مدت كودك در دبيرستان و دانشگاه از آن بهره مند خواهد شد، لذا توصيه مي شود كه اين مهارت بطور صحيح آموزش داده شود.

3- تقويت مهارتهاي حركتي ظريف و درشت دست

جهت تقويت انگشتان و هماهنگي چشم و دست: مهارتهاي حركتي زير بايد تمرين شود:

1-   مچاله كردن كاغذ:

الف- با دو دست   ب- با يك دست.

2- فشار دادن اسفنج و اسباب بازي هاي نرم اسفنجي:

الف- با دو دست    ب- با يك دست.

3- خمير بازي:

الف- با هدف    ب- بدون هدف     ج- بريدن با انگشتان

4- ريختن اشيا به داخل جعبه و بيرون ريختن آن:

الف- گذاشتن اشياء بزرگ در جا تخم مرغي

ب- گذاشتن اشياء كوچك در جا تخم مرغي

ج- گذاشتن مهره هاي رنگي كوچك در جا تخم مرغي

د- گذاشتن حبوبات در جا تخم مرغي

5- در بطري ها را با پيچاندن، باز و بسته كند.(با استفاده از 5 انگشت و سه انگشت):

6- باز و بسته كردن پيچ و مهره از بزرگ به كوچك.

7- چيدن مكعبهاي رنگي از بزرگ به كوچك.

8- تا كردن كاغذ- از يك تا كردن الي چند تا كردن.

9-ورق زدن كتاب.

10- جاسازي كردن اشكال هندسي.

11- بازوبسته كردن قفل.

12- تراشيدن مداد.

13- از كارت دوخت استفاده كند.

14- بريدن كاغذ باقيچي:

الف- با هدف ، ب- بدون هدف: 1- از روي خط مستقيم، 2- روي خطوط مختلف  ،ج- با هدف روي اشكال هندسي مانند: مربع- مثلث، دايره ...

د- با هدف روي نقطه چين  ، ه- بدون طرح روي كاغذ ببرد.

15- سوزن پلاستيكي را نخ كند. همچنين به نخ كشيدن مهره هاي كوچك و دانه هاي تسبيح.

16- بازوبسته كردن زيپ، دكمه- بند كفش.

17- دستش را باز و بسته كند. انگشتان دست خود را يك يك بازوبسته كند.

18- زدن گيره هاي لباس به بند يا دور اشكال هندسي.

19- انداختن توپ در حلقه ي ميني بسكت.

20- انداختن حلقه هاي پلاستيكي دور چوبي كه بصورت عمود قرار گرفته .

21- بازي با توپ و راكت، بازي بولينگ، تيله بازي و بازي يك قل دو قل.

22- پيچاندن نخ به دور قرقره(بخصوص هنگام راه رفتن).

23- حمل استكان پر از آب به شكلي كه هنگام راه رفتن آب آن نريزد.

24- حمل يك زنگوله با راه رفتن آرام و سريع به نحوي كه به صدا در نيايد.

25- گذاشتن كتاب برروي سر و راه رفتن به صورتي كه كتاب از سر نيفتد.

26- راه رفتن در اتاق كاملاً تاريك يا با چشم بسته.

27- عمود نگه داشتن چوبي به بلندي 20 سانت برروي انگشت.

28- گرفتن و پرتاب كردن توپ و انداختن و گرفتن دو پرتقال با يك دست.

29- ......

بهتر است تمامي اين تمرينات در فضايي پر از شور و شوق انجام گيرد. و براي ايجاد علاقه ي بيشتر در كودك بهتر است بعد از هر موفقيت، يك تقويت كننده نيز ارائه گردد.

4- تمرينات آزادانه برروي تخته سياه

در اين تمرين كودكان را تشويق كنيد تا از تخته سياه فاصله بگيرد و از حركات شانه و دست به جاي تكيه بر ساعد و مچ براي خط كشيدن استفاده كند. برخي از كودكان داراي حركات سخت و انعطاف ناپذيري هستند. براي اصلاح اين حركات بايستي كودك را وادار كرد كه در فضاي باز آزادانه طرحهاي بدون شكل ترسيم كند تابدين ترتيب حركات او روان و راحت گردد. اين تمرينات ورزيدگي لازم را پيش از شروع به آموزش نوشتن در كودكان بوجود مي آورد. تمرين هاي زير را نيز مي توان برروي تابلو انجام داد:

الف- بين دو خط موازي كه به تدريج باريك مي شود خط بكشيد.

ب- وصل كردن دو نقطه: 1- روي خط راست  2- روي خط منحني

ج- ترسيم شكل منظم (خطوط- اشكال هندسي- حروف و اعداد)

د- ترسيم دواير جهت عقربه ي ساعت و بر عكس.

5- نقاشي انگشتي

در اين فعاليت كودك با انگشتان آغشته به رنگ آزادانه هر نوع طرحي را كه مايل است بوجود مي آورد. نوشتن روي سيني ماسه يا نمك در جهت حركات مربوط به نوشتن نيز تمرين مطلوبي است. بدين صورت كه لايه اي از ماسه، آرد، نمك، خاك رس را مي توانيد در ساج شيريني پزي قرار دهيد. آنگاه از طرحهاي مخصوص انگشتي براي تمرينات دستي استفاده نماييد. با انگشت يا قلم نقاشي نيز مي توان براي طراحي اشكال، حروف و اعداد استفاده نمود. همچنين براي تمرين دادن دست مي توان از يك تكه ابر مرطوب نيز براي طراحي روي تخته سياه سود برد. بايد توجه داشت كه در اين فعاليت ها نحوه ي كار و فعاليت كودك مدنظر است، نه آنچه كه حاصل مي گردد. اين فعاليتها بايد روان و انعطاف پذير باشد. در بسياري از موارد، مقايسه ي طرح هاي توليد شده با دست راست و چپ از نظر اندازه، شكل و رواني حركت مي تواند راهگشاي مراحل بعدي يادگيري باشد.

   6-كپي كردن اشكال منظم هندسي

گزل(1940) و بندر(1937) بيان مي كنند كه نتايج بدست آمده از پاره اي از پژوهش هاي آنها بيانگر آن است كه كودكان عادي در حدود سه ماهگي قادر به كپي كردن دايره هستند. بنابراين تمرين در ترسيم اشكال منظم هندسي را از كپي دايره شروع مي كنيم.در ابتدا كودك را وا مي داريم از طريق حركت بازو، آرنج و دست، دايره را در فضا ادراك كند. سپس با انگشت خود دايره را تعقيب نمايد و پس از آن اقدام به كپي دايره بر تخته سياه كند. اگر كودك در اين مرحله موفق شد، از او بخواهيد كه بدون نگاه كردن به دايره شكل آن را ترسيم كند. پس از تمرين كپي كردن دايره و مهارت در آن، تمرين ساير شكلهاي هندسي مانند علامت جمع(+)، مثلث، مربع، مستطيل، لوزي و مانند آن را شروع كنيد،(نادري، سيف نراقي- 1366).

7- حالت نشستن

براي آمادگي نوشتن، كودك بايد روي صندلي راحت بنشيند. ميز او بايد ارتفاع مناسب داشته باشد. پايه هايش ثابت ولي متحرك باشد. پاهاي كودك نيز بايد با زمين تماس داشته باشد و بتواند هر دو ساعد دست خود را روي ميز قرار داده و با دستي كه نمي نويسد كاغذ را از بالا نگهدارد.

 8- وضعيت كاغذ

براي دستنويسي، كاغذ بايستي راست و بدون كجي و موازي بالبه ي پايين ميز تحرير قرار بگيرد. در مورد خط شكسته كاغذ به اندازه اي كج مي شود كه در طرف چپ راست دست، و يا در طرف راست چپ دست قرار گرفته و نسبت به خط عمود زاويه اي در حدود شصت درجه(60⁰ ) بسازد. براي كمك به كودك براي ميزان كردن كاغذ خود با اين حالت، يك تكه نوار جهت انطباق ضلع فوقاني كاغذ در قسمت بالاي ميز تحرير چسبانده مي شود. براي آنكه كاغذ سُر نخورد مي توان از نوار كشي كه دو طرف ميز تحرير محكم شده استفاده كرد.

9- گرفتن مداد

بسياري از كودكاني كه مشكلاتي در نوشتن دارند نمي دانند چگونه مداد را به نحو صحيح در دست بگيرند. مداد را بايستي بين انگشت شصت و انگشت وسط قرار داد در حالي كه انگشت اشاره روي مداد قرار مي گيرد. مداد بايد از بالاي قسمت تراشيده شده گرفته شود. براي ياري به كودك از لحاظ درست گرفتن مداد يك تكه نخ و يا يك نوار پلاستيكي را مي توان دور مداد، در محل مناسب براي گرفتن، بست. در مورد كودكاني كه در گرفتن مداد دشواري دارند توصيه مي شود كه مداد را داخل يك گلوله ي كوچكي كه از خمير بازي يا گِل رس درست شده است قرار دهيد و براي بهترگرفتن مداد ، کودک را وادارید که گلوله های خمیر رابین انگشت وسط وشصت خود بگیرد .مدادهای کلفت تر، بزرگتر و قلم هاي نوك نرم براي مرحله ي اول نوشتن مناسب ترند. از مدادهاي كوتاه نبايد استفاده كرد به اين علت كه درست به كار بردن آن مشكل است.

 10- مراحل تكاملي ترسيم و خط نگاري

بچه حدود يكسالگي متوجه مي شود كه بعضي از اشياء در سطوح اثر مي گذارند. مثل مداد،گج و ... . كودك از اين كشف احساس رضايت مي كند. حدوداً در سن 5/1 سالگي مداد را در دست مي گيرد و روي كاغذ ضربه مي زند و از اثري كه مي بيند خوشحال مي شود. كم كم خط هاي درهمي را روي كاغذ مي كشد و براي كشيدن خط هاي درهم از تمام عضلات خود استفاده مي كند و از كشيدن اين خطوط لذت مي برد. در سن 2 تا 5/2 سالگي خط هاي تودرتو و فنري شكل مي كشد كه از اين طريق نيز مهارتهاي حركتي او تقويت مي شود. باز هم اين خطوط هيچ معنا و مفهومي ندارد. كم كم با تقويت بيشتر عضلات مي تواند خطوط افقي بكشد. در اين سن با چشم خط را تعقيب مي كند، دست خود را نيز مي تواند كنترل كند. اما كودك در 3سالگي خطوط عمودي را بيش از خطوط افقي مي كشد و شكل هاي هندسي مثل دايره را نيز ترسيم مي كند. و سرانجام در 4سالگي خط نگارهاي او جمع و جور مي شوند و حتي براي بزرگسالان نيز معني پيدا مي كند، تا آنجا كه در سنين5 تا 6 سالگي آماده براي نوشتن لوحه ها مي شود.

     11- الگوها و قالب ها

اشكال هندسي(مربع،دايره،و...)، حروف و اعداد را مي توان به صورت الگو هاي بريده از مقوا يا پلاستيك ارائه نمود. براي جلوگيري از لغزش، الگو ها را باگيره به كاغذ محكم كنيد. به كودك بگوييد كه حدود شكل مورد نظر را با انگشت خود يا مداد معمولي و يا مداد رنگي روي كاغذ ترسيم كند، آنگاه الگو را برداريد وبعد بگوييد كه چه شكلي را بوجود آورده است. شكل الگو را همينطور مي توان از وسط مقوا در آورده و جاي آن را خالي نمود. و يا بالعكس شكل خاصي را بريد و خود آن شكل را به عنوان الگو بكار گرفت. طلق هاي بلا استفاده راديو گرافي و ظروف پلاستيكي مخصوص بسته بندي خوراكي ها بهترين موادي هستند كه مي توان براي ساختن قالب و الگو از آنها استفاده كرد.

 12- ترسيم از روي مدل

اشكالي را پررنگ روي يك صفحه ي كاغذ سفيد بكشيد، بعد روي آن كاغذ نازكي قرار دهيد. از كودك بخواهيد كه از روي يك صفحه ي كاغذ سفيد بكشيد، بعد روي آن كاغذ نازكي قرار دهيد. از كودك بخواهند كه از روي آن اشكال كپي كند. مي توانيد در بدو امر از خطوط مورب و دايره استفاده كنيد، بعد خطوط افقي و عمودي، اشكال هندسي و بالاخره حروف و اعداد را بكار بگيريد. كودك مي تواند از مداد رنگي يا مداد ذغالي هم استفاده كند. بكار بردن طلق شفاف هم سودمند است.

يك روش ديگر، گذاشتن اشكال روي يك طلق شفاف و قرار دادن آن بر روي پروژكتور اُورهد است. تصوير را مي توان روي يك تابلو و با روي يك صفحه كاغذ بزرگ انداخت و از كودك خواست كه از روي تصوير اشكال يا حروف را ترسيم كند.

     13- ترسيم بين خطوط

كودك را وا داريد تا وسط خطوط متوازي مختلف الشكل، خطوط موازي ديگري رسم كند و اين دو خط موازي مي تواند طرح يك حرف باشد. در اين صورت گذاشتن علامت فلش و شماره براي نشان دادن جهت و املا حروف مفيد خواهد بود.

 14- نقطه چين

طرح ساده اي را رسم كنيد، آنگاه فرم نقطه چين هاي طرح را نيز در كنار آن رسم كنيد.(از كودك بخواهيد با وصل كردن نقطه ها آن طرح را كامل كند.)

 
   15- ترسيم با كاهش

يك حرف كامل يا عددي را بنويسيد. از كودك بخواهيد كه عين همان حرف يا عدد را بنويسند، سپس قسمت اول آن عدد يا حرف را بنويسيد و كودك بايد آن را كامل كند. در مراحل بعدي قسمت هاي بيشتري حذف مي شود تا بالاخره جزء نامشخصي از آن باقي مي ماند. كودك بايد بتواند با همان جزء حرف، واژه، عدد يا فرم اصلي را طراحي كند. 

   16- كاغذ خط دار

ابتدا با كاغذ بدون خط كار را شروع كنيد. سپس از كاغذي كه خطوط باز (بافاصله) دارد استفاده كنيد . براي نوشتن حروف، اين كار به كودك كمك مي كند تا دستش را براي نوشتن ورزيده مي كند.مرحله ي اصلي حروف آموزي يا نوشتن را مي توان از خطوط راهنما كه هر كدام رنگ خاصي دارند استفاده كرد. كاغذ معمولي را مي توان با رنگهاي راهنما در جهت كمك به نوشتن صحيح كودك، خط كشي كرد. در واقع ما مي توانيم به جاي يك خط زمينه از 5 خط رنگي استفاده كنيم و حروف را به روش زير آموزش دهيم(مفيد بودن اين روش ابداعي در عمل با كودكان و بزرگسالان ناتوان در يادگيري از روي تجربه به ثبوت رسيده است.)

بزرگترين حُسن اين روش علاوه بر درست نويسي، يكنواخت نويسي، عادت دادن به نظم و خوشنويسي، به قاعده در آوردن اندازه ي حروف فارسي در آموزش آغازين است كه اين امر با خط زمينه ي واحد امكان پذير نيست و نمونه ي آن بدخطي اغلب كودكان ايراني در دوره ي ابتدايي است.

 

17- خطوط معيار

در مورد كودكانيكه نياز بيشتري دارند تا هنگام نوشتن از خط خارج نشوند، بالا و پايين خطوط را مي توان نوار چسبانيد، يا مي توان براي راهنمايي كودك در درست نويسي، اندازه ي حروف را به صورت پنجره هايي برروي يك صفحه مقوا بريد. در پايين، تصوير مقوايي كه داراي سه پنجره است آورده مي شود.

-حروف يك خطي: حروفي هستند كه تنها در يك واحد مكاني جاي مي گيرند. مانند: ب، پ، ت، ث، ﻫ ، ﻬ

ه-ف و شكل كوچك اغلب حروف.

-حروف دوخطي: شامل آن دسته از حروف مي شود كه دو واحد مكاني را اشغال می کنند. مانند ( ا، د، ذ، ر، ز، ژ، ن، م، ك، گ-و-ي-ط، ظ).

حروف سه خطي: شامل حروف س، ش، ص، ض، ج، چ، ح، خ، ع، غ، ق، ل مي شود.

1- پنجره ي يك خطي                              

2- پنجره ي دو خطي

                              

3- پنجره ي سه خطي                             

18-  حروف از ساده به مشكل

در آموزش حروف بايد آن دسته از حروف كه شكل ساده تري دارند در ابتدا آموخته شود. همان روشي كه امروزه در نگارش كتاب اول ابتدايي مورد توجه قرار گرفته است. نظريه ي ديگر مبتني بر اين تجربه است كه مصوت هاي بلند و كوتاه(آ- او- اي) و (اَ- اِ- اُ ) زودتر از ديگر حروف آموخته شود تا كودك بتواند تركيبات متعددي با صامت ها بسازد و مفهوم هجارا بهتر فرا گيرد. اين امر به رفع دشواري هاي املا نيز كمك فراوان مي كند.

19- راهنمايي شفاهي

برخي از كودكان را با ارائه ي راهنمايي هايي درحركات مربوط به نوشتن مي توان ياري نمود. مثلاً با كلماتي نظير(امتداد بده به طرف بالا، به پايين، بپيچان به طرف راست يا پايين و...) بايد مراقب بود كه كاربرد اين فن كودك را در نوشتن محدود نكرده و نيازمند توصيه هاي ديگران نكند.

20-  تمرينات نقطه به نقطه

در اين تمرينات با تجزبه و تحليل اشكال ساده و طرح ها، موجبات تقويت تجسم فضايي و پرورش قدرت درك و روابط فضايي كودك را فراهم مي آوريم. از كودك خواسته مي شود كه زاويه ها و خطوط مختلفي را كه درطرح مي بيند آنها را كپي كند، كه البته مي توانند از نقطه ها بعنوان راهنما استفاده كنند.

 21- كلمات و جملات

پس از فراگيري نوشتن حروف ساده، بايد به آموزش نوشتن كلمه ها و جمله ها مبادرت شود. دراين تمرينات بايستي مهارتهاي فاصله گذاري، اندازه و پيچ و خم رعايت گردد.

موارد فوق البته نمونه تمريناتي بودند كه از سوي اغلب صاحب نظران براي استفاده در مورد كودكان ناتوان در يادگيري مفيد تشخيص داده شده است.

هدف آموختن خط و يا نوشتن، كمك به كودك در پرورش يك وسيله ي ارتباطي مفيد است. در اين رابطه او بايد بتواند مهارت خود را در خوانانويسي بكار اندازد و به آساني از اين وسيله براي بيان مقاصد خود بهره گيرد.

۞  ۞نارسانویسی و راهبردهای درمانی آن

نارسانویسی و راهبردهای درمانی 

در ميان مهارتهاي تحصيلي پايه، دستنويسي ملموس ترين مهارت نام گرفته است. تفاوت نوشتن با ساير مهارتهاي ارتباطي اين است كه نوشتن سندي كتبي از خود به جاي مي گذارد. مثلاً دستخط كودك را مي توان مستقيماً ديد، ارزيابي كرد و نگاه داشت. خط متفاوت مهارتهاي دريافتي خواندن است، چرا كه سنجش مهارت فهم خواندن اساساً بطور غير مستقيم، يعني از راه پرسش حاصل مي شود و كودك بايد فهم خود را از موضوع به صورت كلام در آورد تا بتوان درباره ي آنچه او خوانده است آگاهي يافت. معمولاً اشكال در دست نويسي به صورت نارسانويسي بروز مي كند. و اين نقيصه باز گو كننده ي بسياري ديگر از اختلالاتي است كه در وراء آن وجود دارد.

برخي از ضعف هاي اساسي كه در كار نوشتن كودك موجب اختلال مي شوند عبارتند از:

الف-ضعف در مهارتهاي حركتي

ب-بي قراري و تند خويي

ج-خطا در ادراك بصري حروف و كلمات

د-دشواري در نگهداشت تجارب و تأثرات بينايي

همچنين ممكن است مشكل كودك در تبديل و انتقال ادراك حس به حس، از بينايي به حركتي باشند. چپ دستي نيز به نوبه ي خود، مانع ديگري در يادگيري نوشتن محسوب مي شود. فقر آموزش و عدم تسلط معلم به شيوه هاي آموزشي مطلوب به هنگام تعليم كتابت، خود مي تواند موجب ضعف و نارسايي فراگير در كسب مهارت نوشتن گردد، (اكبر فرياد، فريدون رخشان-1363).

همچنين مشكلات نوشتن با دست مي تواند از اختلال هاي جهت يابي حتي مشكلات انگيزشي گوناگون نيز مايه گرفته باشد. برخي كودكان مبتلا به كاستي هاي نوشتن با دست، قادر نيستند مداد را به درستي به دست بگيرند، در حالي كه برخي ديگر در نوشتن حروف بخصوص دشواري دارند.

مشخصات باليني يك نارسانويس:

1-ويژگيهاي رفتاري:

الف) فرون كنشي(بيش فعالي)

ب) كم كنشي

ج) فقدان انگيزه

د) توجه اضافي يا تثبيت توجه

ه) اختلالات دركي(ديداري-شنيداري-لامسه-حس جنبشي)

2-صفحات شخصيتي:

الف) ناآرام و بي هدف است. فعاليتهايش جهت يافته نيست.

ب) نسبت به زمان و مسافت احساس گيجي و سردرگمي دارد.

ج) بي ثباتي هيجاني و بدخلقي بدون اينكه علت مشخصي داشته باشد.

د) نسبت به موضوعات انتزاعي درك كمتري دارد.

ه) نداشتن روحيه ي شوخ طبعي.

و) بيش از حد زود باور است.

3-ويژگيهاي عملكردي:

الف) دست خط ضعيفي دارد.

ب) در مهارتهاي حركتي دچار مشكل ميباشد.

د) توانايي كلامي خوبي دارد ولي در خواندن مشكل دارد.

ه) در بازيهاي گروهي وتبعيت از قواعد و قوانين بازيهاي گروهي دچار مشكل است.

و) كسب نمرات كاملاً متفاوت در دروس شفاهي و عملي.

- متداول ترين مشكلاتي كه در زمينه ي نوشتن با دست وجود دارد نيز به شرح زير مي باشد:

 نقص:

1- كج نويسي بيش از حد

 علل:

الف- بسيار نزديك بودن بازو به بدن      

  ب- بسيار سفت گرفتن انگشت شست

   ج- دور بودن خيلي زياد نوك قلم از انگشتان

   د- صحيح نبودن جهت كاغذ

 هـ- درست نبودن جهت حركت 

نقص:

2- راست نويسي بيش از حد 

علل:

الف- بسيار دور بودن بازو از بدن

ب- بسيار نزديك بودن انگشتان به سر قلم                                           

 ج- هدايت قلم به تنهايي توسط انگشت سبابه

 د- نا صحيح بودن جهت كاغذ

نقص:

3- پر فشار نوشتن

علل:

الف- فشار دادن بيش از حد انگشت سبابه

 ب- استفاده از قلم نامناسب

 ج- نازك بودن بيش از حد قلم

نقص:

 4 -كم رنگ نويسي بيش از حد

علل:

الف- بيش از حد اوريب يا راست نگهداشتن

 ب- چرخش نوك قلم به يك سمت

ج- قطر بيش از حد قلم

نقص:

  5- زاويه دارنويسي بيش از حد

علل:

الف- سفت بودن بيش از حد شست

 ب- بيش از حد نگهداشتن قلم

 ج- حركت بيش از حد كند قلم

نقص:

 6- نا مرتب نويسي بيش از حد

علل:

الف- نبود آزادي حركت

 ب- حركت بيش از حد كند دست

 ج- محكم گرفتن قلم

 د- نادرست يا ناراحت بودن وضعيت

نقص:

7- فاصله گذاري بيش از حد

علل:

الف- پيشرفت بيش از حد سريع قلم به سمت چپ 

 ب- حركت بيش از حد و سريع جانبي

 

علل مهم نارسانويسي

در مباحث نظري، علل مهم نارسانويسي بدين صورت معرفي شده اند:

1-آسيب خفيف مغزي(قبل، حين و بعد از تولد)

2-تأخير رشدي در سيستم عصبي مركزي

3-نقص ديداري

4- مشكل پردازش اطلاعات(مهارتهاي رمزگشايي).

5-عدم مهارتهاي پايه اي مانند چرخاندن، فشاردادن، گرفتن و امثال آن.

6-عدم رشد مهارتها و هماهنگي حركتي و حركتهاي ظريف، كه براي نوشتن ضروري هستند.

7-عدم حركت مناسب انگشتان

8- عدم هماهنگي چشم و دست

9-عدم توانايي در كنترل بازو-دست و عضلات انگشتان

10-عدم يادگيري مفاهيم پايه اي مانند بالا، پايين- زير، رو . …

11-نامناسب بودن وضعيت نشستن و وضعيت قرار گرفتن كاغذ و بدن به هنگام نوشتن.

12-فاصله ي نامناسب سر كودك با كاغذ به هنگام نوشتن.

13-استفاده از ميز و صندلي و مداد نامناسب.

14-در دست گرفتن مداد به طرز غلط.

15-عدم توانايي در طراحي فرم صحيح ترسيم هر يك از حروف و كلمات در ذهن.

16-دشواري در حفظ تجارب و تأثيرات ديداري

17-نداشتن انگيزه ي كافي براي خوب نوشتن

18-تأخير در تكلم

19-فقر يا نارسايي آموزشي

20-اشكال در تبديل و انتقال ادراك حس ديداري به حركتي

21-خطا در ادراك ديداري واژه ها.

22-عدم هماهنگي كلي بدن.

23-چپ دستي.

24- عوامل محيطي(عاطفي- خانوادگي- اجتماعي ومحلي)

25-عوامل رفتاري(فرون جنبشي، بي قراري و پر تحركي همراه با كمبود توجه)

 

مشکل نارسا نویسی یا بد خطی در دانش آموزان 

امروزه در مدارس ما شمار دانش آموزانی که دچار برخی مشکلات تحصیلی ورفتاری و سازشی خاص می شوند قابل توجه بوده ولی اما اغلب وقت لازم و کافی  جهت شناخت صحیح و درمان آنها گذاشته نمی شود .

شمارزیادی از همین دانش آموزان اختلال در یادگیری ریاضی و املاءدارند که معمولا این دو مشکل ذهن والدین و معلمین را بیشتر به خود مشغول می کند.از بین موارد یاد شده بنده قصد دارم مسئله را از جایی شروع کنم که معمولا درمقایسه با همه انواع مشکلات ریاضی و املاء توجه چندانی به آن نمی شود ویا اگر هم عنایتی بشود به روشهای غیر علمی (و آزمایش و خطا )پرداخته می شود که آن هم عموما" بعد از صرف انرزی و وقت فراوان  نتیجه ای جز یاس و سر خوردگی و ناراحتی  برای والدین و از طرفی خستگی دلزدگی و بی علاقگی مفرط برای دانش آموزان نخواهد داشت . از طرفی چون بنده قصد خلاصه نویسی را دارم لذا از پرداختن به پایه های نظری معذورم چرا که حقیر بر این اعتقاد است که کلیه تئوری ها و مباحث نظری هر چند پایه عمل هستند ولی همیشه مطرح کردن آنها ضرورتی ندارد .لذا بنده بدون توضیح اضافی به اصل مطلب می پردازم.

به تجربه دیده شده برای حل کلیه مشکلات مربوط به املاء بدون توجه به اختلال دیکته نویسی روشهای زیر بکار برده می شوند :

1- از دانش آموز خواسته می شود که شکل صحیح و کامل کلمات مورد نظر را که درست  و کامل ننوشه آنها را چندین بار بطور کامل  و صحیح بنویسد.

2- دانش آموز را نصیحت می کنند که با کوشش و تلاش زیاد نسبت به سایر دوستان خود تعداد غلطهای املایی را کم ونمرات خود را بالا برده و جوایز  خوبی در یافت نماید.

3- هر وقت که نصایح و پند اندرز والدین  ومعلمین موثر واقع نگردید معمولا سرزنش " تهدید به تنبیه "تحقیر " محرومیت " و انواع تنبیه با شدت وضعفهای گوناگون نصیب دانش آموزان مورد نظر می گردد.

4- ویا گاها " هم به دنبال مقصر بوده و وقتی هم که با عجله آن را پیدا نمودند و علت عدم موفقیت را توجیه کردند خیال خود را راحت می کنند ودیگر به دنبال راهکار عملی و موثریبرای حل مشکل اصلی دانش آموز نمی باشند.

5- عموما" تکالیف نوشتاری غیر ضروری دانش آموز را هم افزایش می دهند که این تکالیف اکثرا" خارج از حوصله و توان دانش آموز  می باشند .

6- ...

البته شاید بنده نیز با شما در این مورد  هم عقیده با شم که اگر چنانچه بارها کلمه ای نوشته شود با توجه به استعدا هر دانش آموز می توان انتظار داشت که بالاخره او در نهایت شکل صحیح کلمه را یاد بگیرد و یا امکان خطا و اشتباه مجدد در دانش آموز بسیار کاهش یابد ولی آنچه جای تامل دقیق دارد این نکته است که آیا واقعا" مشکلات دیکته نویسی همه دانش آموزان ما از یک نوع است ؟البته که اینگونه نمی تواند باشد .لذا با تو جه به آنچه که گذشت بکار بردن یک روش برای حل این مشکلات روش منطقی و عملی به نظر نمی رسد هر چند لازم است برای حل این مشکل و موارد مشابه قبل از هر گونه اقدامی از طبیعی بودن هوش دانش آموز ویا عادی بودن آن اطمینان داشته باشیم .بعد ازآن به بررسی دفتر یا دفاتر دیکته دانش آموز و معلوم کردن نوع مشکل وی و پاسخگویی به سئوالاتی مثل : اینکه آیامشکل دانش آموز آموزشی است ؟ یادانش آموز حساسیت شنوایی دارد ؟آیا دقت دانش آموز کم است ؟وارونه یا قرینه می نویسد ؟ و ...

خوب حال بعد از مشخص کردن نوع مشکل دانش آموز و اطمینان از اینکه مشکل وی نارسا نویسی است به نمونه ای از نوشته های زیر که علایم نارسا نویسی است توجه کنید: 

حال بهتر است قبل از ارائه راهکارعملی  برای حل این مشکل ابتدا لازم است  به برخی از علل نا رسا نویسی که در مباحث علمی و تئوری به آن تاکید فراوانی شده بپردازیم که عبارتند از :

1- عدم هماهنگی چشم و دست دانش آموز

2- عدم یادگیری برخی از مهارتهای پایه ای و اولیه مثل : فشار و گرفتن و چرخاندن مدادو ...

3- عدم حرکت متعادل و مناسب و هماهنگ دستها و انگشتان با یکدیگر .

4-  عدم رشد برخی از مهارتها و عدم هماهنگی های رشد حرکتی و از جمله حرکتهای ظریفی که برای املا ء نویسی ضروری می باشند.

5- عدم یادگیری  برخی مفاهیم پایه ای مثل بالا " پایین "زیر" رو "چپ " راست و...

 6- عدم توانایی در کنترل بازو و دستان و عضلات انگشتان .

 7- وضعیت نامناسب طرز قرار گرفتن کاغذ و بدن کودک در هنگام نوشتن .

8-  فاصله نامناسب سر و چشمهای کودک با کاغذ به هنگام نوشتن تکالیف .

9-  نامناسب بودن میز و صندلی مورد استفاده دانش آموز در موقع نوشتن(کوچک یا بزرگ بودن آنها با توجه به وضعیت فیزیک بدنی)

10- نادرست و غلط گرفتن مداد در دست به هنگام نوشتن .

11- بی قراری و بی تحرکی دانش آموز.

12-  نداشتن  علاقه و انگیزه کافی برای خوب و زیبا نوشتن

13- ...

 

حال به برخی از خطاهای متداول در نوشتن با دست می پردازیم تا بتوانیم  بدون نیاز به منبع اصلی و همچنین با دیدی وسیعتر به مشکل مورد نظر پرداخته و آنرا از سایر مشکلات مشابه تفکیک نماییم:

کج نویسی بیش از حد متعارف

علل کج نویسی بیش از حد متعارف املاء و تکالیف توسط دانش آموزعبارتنداز :

1-چسبیدن یا نزدیکی بیش از حد  بازوی دانش آموز به بدن وی.

2- بیش از حد سفت گرفتن انگشت شست.

3- داشتن فاصله و دور بودن زیاده از حد نوک قلم از انگشتان .

4- صحیح نبودن جهت کاغذ یا دفتر در موقع نوشتن.

5- درست نبودن جهت حرکت قلم بر روی کاغذ .

 نقص راست نویسی بیش از حد

راست نویسی بیش از حد که علل مهم آ ن عبارتنداز :

1- بسیار دور بودن بازوی دانش آموز از بدن وی .

2- بسیار نزدیک بودن انگشتان به نوک یا سر قلم .

3- هدایت قلم به تنهایی توسط انگشت سبابه .

4- ناصحیح قرار گرفتن جهت کاغذ یا دفتر به هنگام نوشتن.

نقص سوم:پر فشار نوشتن

علل پرفشارنویسی:

   1.فشار دادن بیش از حد انگشتان سا به

    2.استفاده از قلم نا منا سب (اندازه قلم)

     3.نازک بودن بیش از حد قلم.

نقص چهارم:کمرنگ نویسی بیش از حد

علل کمرنگ نویسی بیش از حد:

  1.بیش از حد اوریب ویا راست نگه داشتن قلم.

  2.چرخش دائم نوک قلم به یک سمت.

   3.قطر بیش از حد قلم و کلفتی آن.                       

   نقص پنجم:زاویه دار نویسی بیش از حد

علل زاویه دار نویسی بیش از حد:

1- سفت بودن بیش از حد شست

2- شل  نگه داشتن بیش از حد قلم

3- حرکت بیش از( حد و اندازه) کند قلم.

نقص ششم :نامرتب نویسی بیش از حد

 علل نامرتب نویسی بیش از حد:

1- نبود آزادی حرکت عضلات دست

2- حرکت بیش از حد کند قلم

3- محکم و با فشار گرفتن قلم

4- نادرست ویا نارحت بودن وضعیت قرار گرفتن

نقص هفتم :فاصله گذاری بیش از حد

علل فاصله گذاری بیش از حد :

1- پیشرفت بیش از حد سریع قلم به سمت چپ

2- حرکت بیش از حد و سریع جانبی

با توجه به آنچه که گفته شد حال باید دید برای حل مشکل نارسا نویسی دانش آموزان چه اقدام عملی مفیدی می توان انجام داد ؟ برای حل این مشکل در دانش آموزان به شرح ذیل عمل خواهیم کرد :

1- قبل از هر چیزی نحوه درست گرفتن قلم را توسط دانش آموزان کنترل می کنیم که او باید مداد را در بین انگشت شست و انگشت اشاره و تقریبا" از قسمت انتهایی محل تراشیده شده  مداد گرفته باشد.

2-  بعد از آن وضعیت نشستن دانش آموز مورد نظر را به دقت بررسی می کنیم که در وضعیت راحتی قرار گرفته باشد یعنی ارتفاع میز و صندلی او باید متناسب با قد وی باشد .بعبارتی طوری باشد که هر دو ساعد دانش آموز براحتی و بدون کمترین فشار به روی میز تحریر قرار گرفته باشد و پاهای وی نیز با ارتفاع صندلی متناسب باشد.

3- بعد به بررسی اندازه انگشتان و عضلات کوچک و بزرگ دست دانش آموز می پردازیم اگر ضعیف ویا کوچک هستند در این صورت از مدادهایی با قطر کمتر وباریکتر از مدادهای معمولی باید استفاده شود" مضافا" اینکه دقت کنیم اندازه ارتفاع مداد وی خیلی کوتاه نیز نباشد .

4-  برای تمرین روان نویسی را در اختیار دانش آموز موردنظر قرارداده واز او میخواهیم که خطوطی  را به دل خواه خودش و بر روی کاغذ صاف یا روغنی ترسیم نماید و بارسم خطوط دلخواه حرکت دست خود را تمرین نماید (برای این کار میتوان از وایت برد و مازیک در اندازه های متناسب استفاده کرد)

5- یا کچ نرم و متناسبی را در اختیار دانش آموز مورد نظر قرار می دهیم تا به دلخواه خود رو ی تخته سیاه خط بکشد نقاشی کند یا ...

6- یک سری خطوط موازی با اندازه وفاصله های مورد نظر بر روی ورق کاغذ تخته سیاه وایت برد رسم میکنیم ودر ابتدا و انتهای آن غذا ها" میوه ها شیرینی ها و حیوانات مورد علاقه ی وی را نقاشی کرده و از او میخواهیم که آن ها را به دقت به هم وصل نماید. بعد از تمرین در خط مستقیم برای تمرین و بیشتراز خطوط شکسته یا کج و دایره با فاصله ی یکسان جهت تمرین دقیق و حرکت در بین خطوط استفاده می کنیم

7-  یکسری اشکال هندسی نقاشی حیوانات و میوه ها واعداد و ... را که به صورت نقطه چین ترسیم شده اند در اختیار کودک قرار داده و از او میخواهیم که آن ها را به هم وصل و اشکال را پر رنگ نماید و از خطها ی اصلی بیرون نرود.

8- دو نوار رنگی یا نوار چسب معمولی را با فاصله ی مورد نظر بر روی کاغذ چسبانده و از دانش آموز می خواهیم که کلمات مورد نظر را با اندازه ی متناسب ولی در داخل خطوط بنویسید  هر بار اشتباهات خود را جبران نماید

9- از قبل کلمات ویا اعدادی را کامل نوشته و سپس در کنار آن ها اعداد و کلمات مورد نظر را به طور ناقص مینویسیم و از دانش آموزان میخواهیم که آن هارا به دقت کامل نماید  مثلا به اعداد و کلمه های  زیر توجه کنید:

بمباران=ب-بار--                          رضای=ر-ا-                                         تبیان=     تب-- ن 

10- بعد از تمرین ها ی بالا برای تقویت و هماهنگی لازم بین چشم و دست دانش آموز مورد نظر بر نامه ریزی کرده و تمرین  هایی را ارائه می دهیم . جهت تقویت و ایجاد هماهنگی لازم و کافی بین چشم ودست دانش آموز در ابتدای کار لازم است که ما معلوم کنیم چشم ودست و پا و حتی گوش برتر وی کدامند و تا از این مهم اطمینان  پیدا نکرده با  شیم نمیتوانیم  تمرین های منطقی و اصولی را ارائه دهیم.هر چند میدانیم در عموم مردم طرف راست بدن آن ها نسبت به طرف چپ بدنشان برتری دارد یعنی این که اکثرا "از دست راست  گوش راست وپای راست وچشم راست خودشان استفاده میکنند  ولی میدانیم که عده ای هم بر عکس طرف چپ بدن آن ها برتری دارد که این گروه هم طبیعی بوده و مشکلی به وجود نمی آورد ولی در بین این دو گروه دسته سومی هم  دیده میشودکه طرف راست چپ بدن آن ها برتری کامل ندارد یعنی بر خی از اندام های سمت چپ و برخی از اندام ها ی سمت راست  با نسبت ها ی گوناگون برتری دارد مثلا از دست و پای چپ استفاده یا دست چپ و پای راست و گوش راست و ...این افراد یعنی دسته ی سوم  که   باید مورد  برسی قرار گیرند همان دانش آموزان مورد نظر ما هستند که باید بین چشم و دست  برتر آن ها  هماهنگی لازم و کافی صورت  گیردبرای شناخت این گروه از دانش آموزان  به روش زیر و به سادگی میتوان عمل کردتا اندام ها ی برتر آنان معلوم شود :

1- برای این که بدانیم پای برتر کودک یا دانش آموز مورد نظر ما کدام است به روش زیر عمل میکنیم :ابتدا یک عدد توپ رنگی و متناسب را در فاصله ی دو یا  سه متری کودک قرار داده و از او میخواهیم که  به طرف او دویده و با  پایش آن را شوت کندحال بعد از چند با ر قرار دادن توپ در موقعیت ها و فاصله ها ی خاص به راحتی میتوان پای بر تر را  مشخص نمود یعنی پائی که کودک مورد نظر با آن توپ را می زند .

2- برای این که دست برتر کودک را معلوم کنیم  کافی است که کلید با نخ  و یا نخ با سوزن پلاستیکی در اختیارش قرار دهیم و از او بخواهیم  که نخ را از داخل سوراخ کلید یا سوزن پلاستیکی عبور دهد در هنگام انجام این کار براحتی میتوان  ملاحضه کرد که کودک با کدام دست نخ را از داخل سوراخ  یا کلید عبور میدهد بدین وسیله دست برتر او را مشخص میکنیم .

برای این که بدانیم گوش برتر کودک مورد نظر کدام است کافی است ساعت مچی یا هر وسیله ی دیگر را که صدای آرامی تولید میکند در اختیار کودک قرار داده  و از اوبخواهیم که سعی کند صدای آر ام آن  وسیله را بشنودو به ما توضیح بدهد  در این صورت و با تکرار تمرین ها ی مشابه به راحتی میتوان گوش برتر کودک مورد  نظر  را تشخیص داد.

4- برای این که بتوانیم چشم برتر کودک یا دانش آموز مورد نظر را معلوم کنیم لازم است یک عدد دوربین تک چشمی یا کاغذ مقوایی که آن را به صورت لوله در آوردیم در اختیار کودک قرار دهیم و از وی بخواهیم هدف ریزی  را در فاصله ی مورد نظر نگاه کند و به ما توضیح دهد(البته قطر کاغذ لوله شده نیم تا یک سانتیمتربهتر است)و در نهایت بدین ترتیب چشم برتر دانش آموز را مشخص میکنیم .

پس از این که کاملا اطمینان کردیم که دانش آموز مورد نظر برتری طرفی کاملی ندارد (چپ یا راست)یعنی مثلا از سه اندام طرف راست و یک اندام طرف چپ  استفاده میکنددر این مرحله میتوان با تمرین های ساده  برتری طرفی که بیش ترین استفاده را میکند کامل کرد یعنی او را تشویق کرد ( البته به صورت با زی )فرض کنید اگر دست گوش و پای راست دانش آموزی برتر است  ولی او ازچشم چپ استفاده میکند یعنی چشم وی فقط در ردیف اکثریب اعضای او نمیباشد میتوان با استفاده از یک عینک پلاستیکی یا معمولی که به سمت چپ آن کاغذ رنگی چسبانده شده  است به تقویت چشم را ست او اقدام کرد  که معمولا یک ماه روزانه ب آن 15تا20 دقیقه کار برنامه ریزی شود (در شکل بازی )برای ایجاد بر تری کامل  طرف راست وی کافی است . برای سایر اعضای مورداستفاده میتوان از تمرینات متناسب و مشابه عنوان شده استفاده نمود.

حال در این مرحله یعنی  بعد از ایجاد هماهنگی لازم و کافی دربرتری طرف راست یا چپ با انجام تمرین های زیر میتوان برای ایجاد هماهنگی لازم بین دست و چشم  در راستای حل مشکل نارسا نویسی دانش آموز  گامهای موثری را برداشت به تمرین ها ی زیر توجه کنید:

1- انداختن توپ کوچک  در داخل یک حلقه ی متناسب  با توپ.

2- اندختن حلقه ی پلاستیکی  دور یک میله عمودی.

3- انداختن توپ چسبناک  به هدف .

4- جا انداختن نخ در دور یک قرقره.

5- حمل یک لیوان پلاستیکی پر از آب  روی دست به هنگام را ه رفتن .

6-  بازی یک قل و دو قل .

7- انداختن و گرفتن دو توپ سیب یا پرتغال با یک دست

8-  بازی با  راکت  پینگ پونگ توپ های ابری و پلاستیکی   و ...

9-  انجام تمرین های مشابه .

آموزشی تربیتی

اختلال دیکته

دانش آموزان زيادي وجود دارند كه در درس ديكته دچار مشكل هستند و به نسبت تعداد غلطهايي كه مرتكب مي شوند، نمرات كمتري دريافت مي كنند.

اگر شما ديكته نويسي يك دانش آموز رو به رو شويد چه خواهيد كرد؟

آيا مشكل به اين جهت است كه دانش آموز به اندازه كافي تمرين و تكرار نكرده است؟

آيا مشكل دانش آموز به اين خاطر است كه سرزنش ، تحقير و مؤاخذه نشده است؟

انواع اشتباهاتي كه كودك در درس ديكته دارد همه از يك نوع و يك سنخ نيستند ، تا با يك روش همه ي آن اشتباهات را از بين برد.

ابتدا بايد از هوش طبيعي بچه مطمئن بود. بعد غلطهاي ديكته هاي او را دسته بندي كرد و نوع غلطها را با توجه به جدول جدا كرد.

كه غلطها از كدام سنخ هستند و بعد به روش آموزشي مخصوص به هر نوع غلط روي آورد.

انواع غلطها

وارونه يا قرينه نويسي

مشكل در تمييز ديداري

ناكافي بودن دقت

غلطهاي مربوط به حافظه ي توالي ديداري

كم بودن حافظه ي ديداري

ناكافي بودن حساسيت شنيداري

مشكلات آموزشي

تقويت هماهنگي چشم و دست

1 – براي تقويت هماهنگي چشم و دست بايد ابتدا از غلبه طرفي سمت چپ 1 راست كودك مطمئن شد.

براي ايجاد غلبه ي طرفي و تشخيص سمت راست يا چپ كودك اين تمرينات انجام مي شود:

الف- شوت كردن توپ از فاصله دو يا سه متري توسط كودك و يادداشت پاي غالب

ب – نگاه كردن كودك از سوراخ يك كاغذ يا يك لوله و يادداشت چشم مورد استفاده

پ- استفاده از ساعت و شنيدن صداي ساعت توسط كودك و يادداشت گوش برتر

ت- استفاده از نخ و سوزن و يادداشت دست غالب كه كودك از آن استفاده كرده است.

اگر كودك برتري اندامهاي راست يا چپ داشت تمرين هاي مربوط به هماهنگي چشم و دست را شروع مي كنيم.

اما اگر كودك از سه اندام راست و يك اندام چپ استفاده مي كند با انجام تمرينات گفته شده سعي مي كنيم كه كودك از آن اندام چپ كمتر استفاده كند.

ااما اگر از دو اندام چپ و دو اندام راست استفاده كرد، برتري را به طرفي مي دهيم كه دست وي در آن طرف قرار دارد.

* لازم به يادآوري است كه عدم برتري جانبي ، هميشه و به طور حتم مشكل ساز نيست. اما وجود برتري جانبي مي تواند كارايي فرد را افزايش دهد.

فعاليتهاي مربوط به تقويت هماهنگي چشم و دست :

الف- انداختن توپ در حلقه ي ميني بسكت

ب – ماهيگيري با استفاه از نوعي اسباب بازي

پ- كوبيدن ميخ

ت- تيراندازي با تفنگهاي پلاستيكي

ث- انداختن توپ چسبناك به سوي هدف

ج- انداختن حلقه ي پلاستيكي دور ميله ي ثابت

چ- بازي با توپ و راكت

تمام اين تمرينات بايد در فضايي پرشور و شوق باشد و بعد از هر موفقيت يك تقويت كننده نيز ارائه شود.

اگر مشكل دانش آموز با اين تمرينات برطرف نشد مربي بايد علل نارسانويسي را بداند و به اصلاح آن مشكل بپردازد.

علل مهم نارسا نويسي

عدم مهارتهاي پايه اي مانند چرخاندن ، فشار دادن ، گرفتن و امثال آن

عدم رشد مهارتها و هماهنگي هاي حركتي و حركتهاي ظريف ، كه براي نوشتن لازم هستند.

عدم حركت مناسب انگشتان

عدم هماهنگي چشم و دست

فاصله ي نامناسب سر كودك با كاغذ به هنگام نوشتن

استفاده از ميز و صندلي نامناسب

بي قراري و پرتحركي

عدم هماهنگي كلي بدن

خطا در ادراك ديداري واژه ها

عدم يادگيري مفاهيم پايه اي مانند : بالا ، پايين ، زير ، رو

فقر نارسايي آموزشي

موارد بالا خلاصه اي بود كه ذكر شد در كتاب به تفصيل نوشته شده است.

درمان وارونه نويسي و قرينه نويسي

واژ ه هاي شماره 18-19-46-47-48-49-50 قرينه و يا وارونه نوشته شده اند.

براي درمان و ترميم وارونه نويسي و قرينه نويسي فعاليتهاي مربوط به درمان نارسانويسي مفيد است.

علاوه بر آن اقدامات زيررا مي توان انجام داد.

1- تن آگاهي

2 – نام بردن اندامها توسط كودك

3 – استفاده از آدمك مقوايي كه اندامش جدا مي شود

تقويت حافظه ي ديداري :

واژه هاي شماره 1-12-15-23-25-27-32-36-40-42 به دليل آن است كه كودك به خاطر نياورد ه است كه آن كلمه را چگونه بنويسد مثل صابون – نمي داند با ص يا با س بنويسد.

علت و درمان اين نوع غلطها :

علت عمده اين غلطها ضعف حافظه ي ديداري است يعني كودك قادر نيست به خاطر بياورد كه تصوير حرف و و نظر چگونه است.

تمرينات مفيد براي رفع اين مشكل

نشان در تصوير و پنهان كردن آن و خواستن از كودك كه جزئيات تصويرها را بيادآورد

اضافه كردن تصوير به تمرين اول تا وقتي كه حافظه ي ديداري كودك به حد طبيعي يا بالاتر برسد.

يك تصوير نسبتاً مركب به دانش آموزان نشان ميدهيم و از او مي خواهيم تا كل و اجزاء آن را بخاطر بسپارد.

استفاده از انواع اسباب بازيهاي آموزشي مربوط به حافظه مثل دومينو

نوشتن املاء كلماتي كه روي كارت است روي هوا

تهيه كارتهايي با نوشتن كلمات هم خانواده روي آن براي اينكه كودك درك كند كه كلمات نوشته شده همه يك ريشه دارند.

آيا تمرينهايي كه گفته شد براي تقويت حافظه ديداري كافي هستند؟

الف: براي اينكه تمرينهايي كه گفته شد تأثير زيادي داشته باشد بايد با ايجاد انگيزه و رغبت به تمرينهاي بيشتري پرداخت و حافظه ي طوطي وار يا كوتاه مدت را تقويت كرد تا به ميان مدت و بلندمدت تبديل شود.

ب : وقتي كه حافظه ي ديداري تقويت شده و باز هم كودك اشتباه داشت بايد دقت كودك را بالا برد.

تقويت تميزديداري

غلطهاي شماره 61 تا 65 به تميز ديداري مربوط مي شوند.

براي درمان اين نوع مشكلات بايد تمرينهايي براي دانش آموزان تدارك ديد كه در حيطه ادراكهاي متهددي ديداري قرار دارند.

الف :توانايي در تميز ديداري

اين توانايي به تشخيص تفاوت يك چيز از چيز ديگر مربوط مي شود.

مثلاً تشخيص : «ر» از «ز» «ع» از «غ»

تمرينهاي مربوط به تقويت توانايي در تميز ديداري:

رسم تصاوير مشابه و جدا كردن تصوير مورد نظر ، توسط كودك

تهيه ي كارت و نوشتن كلماتي روي آن و خواستن كلمه ي موردنظر كه سمت راست است از كلمات سمت چپ توسط كودك

تهيه كارت ذكر شده شماره (2) و به جاي كلمات از حروف استفاده مي كنيم.

ب : ادراك نقشه از زمينه :

در اين مهارت كودك بايد ي چيز را از زمينه ي محيطي آن تشخيص دهد.

با داشتن اين مهارت كودك مي تواند حروف كوچك «ب» و «ت» را در ميان واژه ها به خوبي درك نمايد و بين هر كدام از آن حروف و كل كلمه تميز قابيل شود.

تمرينات براي تقويت ادراك نقش از زمينه

آزمون شماره 2 فراستيك

تشخيص تصوير موردنظر ما در ميان نقاشيها و طرحهاي يك نقاشي توسط كودك

نوشتن حروف در هم و تشخيص حرف موردنظر توسط كودك

پ : اكمال ديداري

توانايي باز شناسي يك چيز بدون اينكه كل آن نشان داده شود.

تمرينات براي تقويت اكمال ديداري

تهيه ي كارتهايي كه واژه هايي ، سايه دار و نسبتاً ناقص در آن نوشته شود

كامل كردن اشكال هندسي ناقص

تكميل طرحهايي ناقص از حيوانات مختلف

كامل كردن حروف ناقص

ث : هماهنگي ديداري – حركتي :

توانايي هماهنگ ساختن ديدار از يك شي ء و حركت قسمتهاي مختلف بدن

فعاليتها براي تقويت هماهنگي ديداري حركتي

تكميل تصاوير هندسي و ساير اشكال با نقطه چين

كپي كردن اشكال هندسي و نقاشي حيوانات – ساختمان و اشياء

ث : حافظه ي توالي ديداري

توانايي يادآوري آنچه ديده ايم ، به همان ترتيبي كه بوده دانش آموزاني كه از اين مهارت به اندازه كافي برخوردار نيستند در تجسم و ترتيب و توالي حروف دچار مشكل مي شوند. مثال : مادر را «مارد» مي نويسد.

در جدول 65 غلطي واژه هاي شماره 51 تا 55 به حافظه توالي ديداري مربوط مي شود.

فعاليتها براي تقويت حافظه ي توالي ديداري

انجام چند حركت بدني و از كودك مي خواهيم آن حركات را تكرار كند.

نوشتن حروف روي يك كارت از دانش آموزي خواهيم بعد از ديدن آنها را به ترتيب از سمت راست به چپ نام برد.

بجاي حروف از كلمات استفاده مي كنيم.

ديد واگرا و همگرا

تعريف ديد همگرا :

در نوع ديدن همگرا ، فرد به يك كلمه يا يك شي آنقدر متمركز مي شود كه اشيا اطراف آن را مبهم و غيرواضح مي بيند.

ديد واگرا:

در دين واگرا ، فقط يه يك كلمه يا يك نقطه نگاه مي كند ولي كلمات مجاور را نيز مي بيند.

اگر دانش آموز هم از توان ديد همگرا و هم از توان ديد واگرا به اندازه كافي برخوردار باشد، مشكلات يادگيري او كاهش خواهد يافت.

تمرينهاي مربوط به مهارت ديد واگرا

كلمه اي را كه در وسط يك سطر نوشته شده است به كودك نشان مي دهيم و به او مي گوييم به كلمه نگاه كند و بدون اينكه جهت ديدش را عوض كند اشياء پيرامون را نيز ببيند.

رسم يك دايره كوچك روي تخته سياه و با يك نقطه مركز دايره را مشخص مي كنيم و از كودك مي خواهيم با نگاه كردن به آن نقطه اشياء پيرامون تخته سياه را نام ببرد.

براي تقويت مهارت ديد همگرا اين تمرينات داده مي شود:

نگاه كردن به كلمه اي در يك سطر و دقت به آن تا حدي كه ساير كلمات سطر را مبهم ببيند.

نگاه كردن به مركز يك دايره و تمركز روي آن كه نتواند دايره را ببينيد.

 

حركت هاي چشم

براي تقويت حافظه ي ديداري بايد خوب ديدن را نيز تمرين كرد. براي خوب ديدن كودك بايد قادر باشد چشمهايش را به جهت هاي مختلف به راحتي حركت دهد.

براي اينكه كودك خوب ديدن را ياد بگيرد بايد:

1 – يك مداد را در وضعيت عمودي و دور از بدن بگيرد و وقتي مداد را حركت مي دهد با چشمهايش آن را تعقيب كند (در جهتهاي مختلف)

2 – با نوك مداد دايره اي از چپ به راست برعكس در هوا رسم نمايد.

اين تمرينات چون خسته كننده هستند روزي يك يا دو بار و هر بار در پنج دقيقه اي انجام شود.

ديد دوچشمي

بعضي از دانش آموزان به علت چپي چشم و فقدان هماهنگي دو چشم و يا به علت اينكه جهت كانون عدسيهاي چشم با هم تطابق ندارند، تصاوير را دوتايي مي بينند و در حافظه ي ديداري آنها تصويري دوتايي ثبت مي شود، لذا در ديكته نوشتن دچار مشكل مي شوند.

اين كودكان بامراجعه به چشم پزشك و طبق دستور پزشك عمل نمايند.

حساسيت شنيداري

در جدول 65 كلمه اي واژه هاي شماره 2-4-6-16-21-22-28-31-33-35 به حساسيت شنيداري مربوط است.

يعني كودك در شنيدن صداهاحساس نيست.

فعاليتها توصيه شده براي ترميم حساسيت شنيداري

از دانش آموز خواسته مي شود چند وسيله صدا ساز درست كند و صداهاي آنها را با هم مقايسه كند.

ضبط صداهاي مختلف حيوانات روي نوار و تشخيص صداي هر حيوان توسط كودك

شناختن صداي هم كلاسيهاي كودك وقتي كه چشمانش را ببنديم.

سفارش به خانواده ي كودك براي آرام صدا توسط كودك

سفارش به خانواده ي كودك براي آرام صحبت كردن در خانه

معلم ديكته را با صداي معمولي بگويد

كم كردن صداي راديو طوري كه به زحمت شنيده شود. كودك بايد گوش كند و مطالب درك شده را براي ما بازگو كند.

براي دانش آموزاني كه كلمات را در ديكته جا مي اندازند:

الف- تمرينات مخصوص براي تقويت عضلات كوچك و بزرگ دست

ب – تقويت حافظه ي شنيداري كودك

فعاليتهاي توصيه شده براي تقويت حافظه ي شنيداري

گفتن سه كلمه به كودك و از او مي خواهيم كه كلمات را بازگو كند. به تعداد كلمات هر بار اضافه مي كنيم.

گفتن يك جمله و تكرار آن توسط كودك تعداد جمله ها را زياد مي كنيم.

به كودك چند دستور مي دهيم و از او مي خواهيم كه دستورات را به ترتيب اجرا نمايد. اين تمرين علاوه بر حافظه ي شنيداري ، توانايي حركتي ، شنيداري و توالي شنيداري را تقويت مي كند.

اجراي آزمون سنجش شنيداري و اهميت آن

شنيداري

تلفظ صداها در ابتدا ميان و آخر كلمه

مهارت حافظه ي توالي شنيداري

حافظه ي شنيداري

پرورش دقت

واژه هاي شماره 5-8-10-17-20-38-39-41-44-45 به كم دقتي دانش آموز مربوط مي شوند.

تمرينهاي پرورش دقت

اختلافات درد و تصاوير مشابه را تشخيص دهد

نوشتن كلماتي كه در نقطه – دندانه نقص دارند- كودك بايد آن نقصها را پيدا كند

ديكته ي چندنفر را تصحيح كند

تمرين براي ترميم نقص جا انداختن برخي از حروف يا نقطه يا كم و زيادي دندانه هاي حروف يا جا به جا گذاشتن نقطه ها

4 . تفاوتهاي جزئي بين دو شكل كه مشابه يكديگرند

مشكلات مربوط به آموزش

واژه هاي شماره 3-7-9-11-12-14-24-26-29-30-43 به دليل ناكافي بود آموزش است.

براي اين نوع مشكلات چه بايد كرد؟

1 – تماس با آموزگار و هماهنگ كردن روش درمانگر با آموزگار

2 – در صورت توافق آموزگار درمانگر مي تواند بوسيله روش تدرس مشكل را حل كند

درمان اختلالات يادگيري دانش آموزان بي قرار ، ناآرام ، بي توجه ، كم توجه و پرتحرك

در درمان اختلالات يادگيري كودكاني كه داراي ويژگي هاي فوق هستند بايد قبل يا همزمان با فعاليتهاي درمان اختلال ، سه گروه فعاليت خاص صورت گيرد:

اول : اقداماتي براي تغيير دادن و مناسب كردن محيط آموزش و يادگيري در خانه ، مدرسه و اطاق درمان اختلال

دوم : تغيير روش آموزشي زبان آموزش و.... معلم متناسب با نوع ويژگي دانش آموز

سوم : اصلاح و تغيير رفتار كودك

تئوري ديد حركتي گفتن بدين ترتيب هستند.

نظام پاسخ فطري : همان بازتابهاي ناآموخته ي كودك در بدو تولد ، از جا پريدن در برابر صدا يا نور شديد – چنگ زدن

نظام حركتي عام : خزيدن – راه رفتن – پريدن – لي لي كردن . كودكاني كه در نظام پاسخ فطري مشكل داشته باشند و در انجام فعاليتهاي نظام حركتي عام مشكل خواهند داشت

نظام حركتي خاص : روابط چشم و دست ، همكاري دو دست هنگام كار مشترك روابط بين دست و پا

نظام حركتي چشمي : مانند مهارتهاي چشمي – تثبيت – توانايي تعيين هدف حركتي حركت چشم از يك هدف به هدف ديگر ، تعقيب چشمي و چرخش آزاد چشمه به تمام اطراف نظام گفتارهاي حركتي : اعمالي مثل گفتار تقليدي و گفتار كامل و اين نظام قرار دارند

نظام تجسمي : توانايي يادآوري ادراكهاي پيشين ، مثل شنيده ها – گفته ها– لمس شده ها

ادراك : تمام تجربياتي كه در مراحل قبل نقل شد بايد به عنوان يك واقعه منفر ادراكي ، منتهي به ادراك خرد شوند

شناخت : اين مرحله به تجريدهاي ذهن و تفكرات ذهني مربوط مي شوند. لازمه رسيدن به اين مرحله ، عبور از مراحل پيشين است